اقتدار ذهن انسان در مقام ادراك صور و اشباح بر تغيير دادن اين صورت‌ها و بزرگ و كوچك نمودن آنها به صرف اراده و اختيار بدون آن كه مدركات خود را از حيث تمادى و تزايد صور و به شكل آوردن آنها را به صور و اشكال مخصوص آن است كه اين صور را ، از خارج انتزاع نمايد ، گاهى بدون انطباق دادن صور به امور خارجى و خلق و ايجاد و انشا و صورى كه چه بسا با آن اوصاف ، در خارج تحقق نداشته باشند و چه بسا مخترع صنايع ، در عرصهء خيال ، هزاران صورت را به وجود آورده و با يكديگر مقايسه نموده و بالأخره امرى را در نشأت ادراك خود وجود مىدهد كه وجود خارجى ندارد و بر طبق اين صورت ، صورتى در خارج به وجود مىآورد . نفس ناطقه گاهى معانى و حقايق كليه را تنزل داده و آنها را به وجود جزئى و خيالى ، متصور و در لوح خيال و بنطاسيا به نحو تفصيل مشاهده مىنمايد و گاهى صور كثيره‌اى را از خارج انتزاع نموده و بعد از سير دادن آنها از عالم حس مشترك و قطع منازل و طى مراحل وجودى مربوط به غيب وجود خود ، آنها را به عالم